وضعیت فعلی صادرات ایران به اوراسیا
رشد صادرات در سالهای اخیر
افزایش ۱۶٪ صادرات ایران به اوراسیا در نیمه اول ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل گزارش شده است، که نشاندهنده تاثیر مثبت توافقهای جدید تجاری است.
صادرات ایران به قزاقستان طی یک سال گذشته حدود ۲۷٪ رشد داشته و این کشور یکی از بازارهای رو به توسعه برای کالاهای ایرانی است.
کمیسیون اقتصادی اوراسیا همچنین از افزایش پایدار مبادلات تجاری بین اعضای اتحادیه خبر داده که نشان از رونق تجاری منطقه دارد .
تحلیلهای اقتصادی تاکید دارند که اتحادیه اقتصادی اوراسیا میتواند ظرفیتهایی برای خنثیسازی تحریمها برای ایران فراهم کند و مسیرهای ترانزیتی مثل کریدور شمال–جنوب را فعالتر سازد.
چرا صادرات به اوراسیا در حال افزایش است؟
۱. اجرای توافقنامه تجارت آزاد با اتحادیه اقتصادی اوراسیا
یک نکته مهم این است که توافقنامه تجارت آزاد (FTA) میان ایران و اتحادیه اوراسیا رسماً از ۱۵ می ۲۰۲۵ وارد مرحله اجرایی شد، بهطوری که حدود ۸۷٪ کالاها با تعرفه صفر میتوانند تجارت شوند.
این موضوع باعث شده تا:
- هزینههای گمرکی کاهش چشمگیری پیدا کند؛
- رغبت تجار ایرانی و اوراسیایی به واردات و صادرات بیشتر شود؛
- رقابتپذیری کالاهای ایرانی افزایش یابد.
۲. رشد تجارت غیرنفتی
بر اساس آمار رسمی، ارزش صادرات غیرنفتی ایران به اعضای اتحادیه اوراسیا در ۱۲ ماه گذشته بیش از ۲ میلیارد دلار بوده (افزایش حدود ۲۰٪ نسبت به سال قبل). حجم صادرات نیز حدود ۵.۵۹ میلیون تن کالا ثبت شد.
این رقم شامل صادرات به:
- روسیه (بیش از ۱ میلیارد دلار)،
- ارمنستان (حدود ۵۰۰ میلیون دلار)،
- قزاقستان (حدود ۲۷۸ میلیون دلار)
و سهمهای کوچکتر به کشورهای دیگر است.
۳. تمرکز بر صنایع محوری
صنایع فولاد، پتروشیمی و محصولات معدنی از جمله کالاهای کلیدی هستند که بیشترین سهم را در صادرات به اوراسیا دارند و نقش مهمی در افزایش ارزش تجارت ایران ایفا میکنند.
چالشها و فرصتهای موجود
چالشها
مشکلات بانکی و انتقال پول هنوز مانع جدی تجارت با اوراسیاست، چون روابط بانکی با روسیه و دیگر اعضا با محدودیتهایی مواجه است.
استانداردهای کالا و تطابق کالاهای ایرانی با قوانین واردات بعضی کشورهای عضو همچنان نیاز به بهبود دارد.
فرصتها
کریدور شمال–جنوب میتواند مسیر لجستیکی مهمی برای صادرات به اوراسیا و حتی فراتر از آن باشد، بهویژه اگر زیرساختها تکمیل شود.
با ادامه اجرای توافق تجارت آزاد، کارشناسان بازار انتظار دارند تجارت ایران و اتحادیه اوراسیا بیش از پیش گسترش یابد و در بلندمدت سهم بیشتری از بازارهای منطقهای به ایران اختصاص یابد.
چشمانداز آینده
افزایش ارزش تجارت ایران با اوراسیا:
طبق برخی گزارشها، هدفگذاریهایی وجود دارد تا ارزش تجارت ایران با این اتحادیه در سالهای آینده به چندین برابر سطح فعلی برسد، با توجه به ظرفیتهای بازار مشترک و موقعیت جغرافیایی ایران نزد کشورهای EAEU .
افزایش صادرات غیرنفتی به معنای کاهش وابستگی به بازارهای تحت تحریم و تقویت تولید داخلی است، بهخصوص در بخشهایی مانند فولاد، پتروشیمی، مصالح ساختمانی و کالاهای مصرفی.