Իրանի արտահանման ներկա վիճակը դեպի Եվրասիա

Արտահանման աճը վերջին տարիներին

Հաղորդվում է, որ 1404 թվականի առաջին կիսամյակում (2025 թ.) Իրանի արտահանումը դեպի Եվրասիայի երկրներ աճել է 16%-ով՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ, ինչը վկայում է նոր առևտրային համաձայնագրերի դրական ազդեցության մասին։

Վերջին մեկ տարվա ընթացքում Իրանի արտահանումը դեպի Ղազախստան աճել է մոտ 27%-ով, և այս երկիրը համարվում է իրանական ապրանքների համար զարգացող շուկաներից մեկը։

Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովը նույնպես հայտնել է անդամ երկրների միջև առևտրաշրջանառության կայուն աճի մասին, ինչը վկայում է տարածաշրջանային առևտրի աշխուժացման մասին։

Տնտեսական վերլուծությունները ընդգծում են, որ Եվրասիական տնտեսական միությունը (ԵՏՄ) կարող է Իրանի համար ստեղծել հնարավորություններ՝ մեղմելու պատժամիջոցների ազդեցությունը, ինչպես նաև ակտիվացնելու տարանցիկ երթուղիները, այդ թվում՝ Հյուսիս–Հարավ միջազգային տրանսպորտային միջանցքը։

Ինչո՞ւ է Եվրասիա ուղղությամբ արտահանումը աճում

1. ԵՏՄ-ի հետ ազատ առևտրի համաձայնագրի իրականացում

Կարևոր գործոն է այն, որ Իրանի և Եվրասիական տնտեսական միության միջև ազատ առևտրի համաձայնագիրը (FTA) պաշտոնապես ուժի մեջ է մտել 2025 թվականի մայիսի 15-ից, որի արդյունքում մոտ 87% ապրանքներ կարող են առևտուր անել զրոյական մաքսատուրքով։

Սա հանգեցրել է հետևյալ արդյունքներին․

• մաքսային ծախսերի զգալի նվազում,
• իրանական և եվրասիական գործարարների հետաքրքրության աճ արտահանման և ներմուծման նկատմամբ,
• իրանական ապրանքների մրցունակության բարձրացում տարածաշրջանային շուկաներում։

2. Ոչ նավթային առևտրի աճ

Պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ վերջին 12 ամիսների ընթացքում Իրանի ոչ նավթային արտահանման արժեքը ԵՏՄ երկրներ գերազանցել է 2 միլիարդ ԱՄՆ դոլարը, ինչը մոտ 20% աճ է նախորդ տարվա համեմատ։ Արտահանման ընդհանուր ծավալը կազմել է մոտ 5.59 միլիոն տոննա։

Այս ցուցանիշը ներառում է արտահանում՝

• դեպի Ռուսաստան (ավելի քան 1 միլիարդ ԱՄՆ դոլար),
• դեպի Հայաստան (մոտ 500 միլիոն ԱՄՆ դոլար),
• դեպի Ղազախստան (մոտ 278 միլիոն ԱՄՆ դոլար),
  ինչպես նաև ավելի փոքր բաժիններ այլ անդամ երկրներ։

3. Կենտրոնացում առանցքային ճյուղերի վրա

Պողպատի, նավթաքիմիական և հանքային արտադրանքի ոլորտները հանդիսանում են Իրանի հիմնական արտահանվող ապրանքները դեպի Եվրասիա և էական դեր են խաղում առևտրի ընդհանուր արժեքի աճի մեջ։

Մարտահրավերներ և հնարավորություններ

Մարտահրավերներ

Բանկային սահմանափակումներն ու ֆինանսական փոխանցումների խնդիրները շարունակում են մնալ Եվրասիայի հետ առևտրի լուրջ խոչընդոտներ՝ Ռուսաստանի և այլ անդամ երկրների հետ սահմանափակ բանկային հարաբերությունների պատճառով։
Ապրանքների ստանդարտների և ներմուծման կանոնակարգերին համապատասխանության հարցերը որոշ ԵՏՄ երկրներում դեռևս պահանջում են բարելավում։

Հնարավորություններ

Հյուսիս–Հարավ տրանսպորտային միջանցքը կարող է դառնալ Իրանի արտահանման համար կարևոր լոգիստիկ ուղի դեպի Եվրասիա և նույնիսկ դրանից դուրս, հատկապես ենթակառուցվածքների զարգացման ավարտից հետո։

Ազատ առևտրի համաձայնագրի շարունակական իրականացման պայմաններում մասնագետները կանխատեսում են Իրանի և ԵՏՄ-ի միջև առևտրի հետագա ընդլայնում և Իրանի ավելի մեծ մասնաբաժին տարածաշրջանային շուկաներում երկարաժամկետ հեռանկարում։

Ապագայի հեռանկարներ

Իրանի և Եվրասիայի միջև առևտրի արժեքի աճ
Մի շարք զեկույցների համաձայն՝ նպատակ կա առաջիկա տարիներին մի քանի անգամ մեծացնել Իրանի և ԵՏՄ-ի միջև առևտրի ծավալը, հաշվի առնելով միասնական շուկայի ներուժը և Իրանի շահավետ աշխարհագրական դիրքը ԵՏՄ երկրների նկատմամբ։

Ոչ նավթային արտահանման աճը նաև նշանակում է պատժամիջոցների ազդեցության տակ գտնվող շուկաներից կախվածության նվազում և ներքին արտադրության ամրապնդում, հատկապես այնպիսի ոլորտներում, ինչպիսիք են պողպատը, նավթաքիմիան, շինարարական նյութերը և սպառողական ապրանքները։